อำเภอปาย
เมืองปายเป็นเมืองเล็ก ๆ ประกอบด้วยเขาสูงสลับซับซ้อน มีนักท่องเที่ยวหนุ่มสาวชาวต่างชาติเป็นจำนวนมากเหมือนตรอกข้าวสารในกรุงเทพฯ แต่เงียบสงบน่าอยู่กว่า บ้านเรือน ร้านค้าทำจากไม้สัก ใบตองตึงและสังกะสีดูมีเสน่ห์ดึงดูดใจ เมืองปายมีสถานที่ท่องเที่ยวที่น่าสนใจได้แก่
แม่น้ำปาย เป็นแม่น้ำที่ใหญ่และยาวที่สุดของจังหวัดแม่ฮ่องสอน เกิดจากทิวเขาถนนธงชัยและทิวเขาแดนลาวในเขตอำเภอปาย แล้วไหลลงมาทางทิศใต้ผ่านอำเภอเมืองแม่ฮ่องสอน ไปบรรจบกับแม่น้ำสาละวิน
( แม่น้ำคง) ในเขตรัฐคะยา สหภาพพม่า มีความยาวประมาณ ๑๘๐ กิโลเมตร กว้างประมาณ ๓๐ เมตร และลึกประมาณ ๗ เมตร ท้องน้ำมีลักษณะเป็นกรวดทราย และในฤดูแล้งน้ำลึกประมาณ ๑ เมตร ตลอดลำน้ำปายนี้สามารถล่องแพได้ นักท่องเที่ยวที่สนใจล่องแพสามารถติดต่อสอบถามได้ที่ไทยแอ๊ดเวนเจอร์ ราฟท์ติ้ง บริษัท ปายกรีนทัวร์ จำกัด โทร. ๐ ๕๓๖๙ ๙๑๑๑, ๐ ๕๓๖๙ ๙๒๗๔ และนอร์ธเทอร์น กรีน ทัวร์ โทร. ๐ ๕๓๖๙ ๙๓๘
วัดกลาง ตำบลเวียงใต้ มีพระเจดีย์องค์ใหญ่ ศิลปะไทยใหญ่แท้ ประดิษฐานอยู่กลางลานวัดและมีเจดีย์ทรงมอญรายล้อมโดยรอบ ใต้เจดีย์ทำเป็นซุ้มประดิษฐานพระพุทธรูปประจำวัน เหนือฐานเจดีย์องค์ใหญ่ทำเป็นมณฑปยอดมงกุฎ
วัดน้ำฮู หมู่ที่ ๕ ตำบลเวียงใต้ ห่างจากตัวอำเภอไปทางโรงพยาบาลปายประมาณ ๓ กิโลเมตร เป็นที่ประดิษฐานของพระอุ่นเมือง พระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์ซึ่งป็นพระพุทธรูปสิงห์สาม( ศิลปะล้านนา) ปางมารวิชัยทำด้วยโลหะทองสัมฤทธิ์ อายุประมาณ ๕๐๐ ปี มีลักษณะพิเศษคือพระเศียรกลวง พระโมฬีปิดเปิดได้และมีน้ำซึมออกอยู่เสมอประวัติการสร้างไม่แน่นอนแต่เชื่อกันว่าสร้างโดยสมเด็จพระนเรศวรมหาราช เพื่อเป็นพระราชกุศลถวายพระพี่นางพระสุพรรณกัลยา นอกจากนี้ยังมีเจดีย์อนุสรณ์สถานพระนางสุพรรณกัลยา อยู่ด้านหลังพระอุโบสถ
เจดีย์พระธาตุแม่เย็น อยู่ที่บ้านแม่เย็น ตำบลแม่ฮี้ ตามเส้นทางสายปาย- แม่ฮ่องสอน เป็นเจดีย์ที่สร้างสมัยใดไม่ปรากฏ ตั้งอยู่บนเนินสูงและเมื่อขึ้นไปนมัสการองค์พระธาตุแม่เย็น จะมองเห็นทิวทัศน์ของอำเภอปายโดยทั่วถึง เป็นจุดสังเกตของผู้โดยสารเครื่องบินว่าเข้าเขตอำเภอปายแล้ว
น้ำตกหมอแปง หมู่ที่ ๔ บ้านหมอแปง ตำบลแม่นาเติง เดินทางจากเส้นทางอำเภอปาย - แม่ฮ่องสอน มีทางแยกซ้ายจากถนนใหญ่เข้าไป ๖ กิโลเมตร เป็นถนนคอนกรีตถึงบริเวณแก่งเมือง ปาย รีสอร์ทจากนั้นจะเป็นทางลูกรัง ๒ กิโลเมตร นักท่องเที่ยวนิยมเช่าจักรยานและจักรยานยนต์มาเที่ยวชม หรือใช้รถขับเคลื่อน ๔ ล้อ น้ำตกหมอแปงเป็นน้ำตกขนาดเล็กไหลสู่แอ่งน้ำเบื้องล่าง มีน้ำตลอดทั้งปี สูงประมาณ ๕ เมตร บรรยากาศร่มรื่น ในบริเวณใกล้ ๆ กับน้ำตกมีชาวเขาเผ่ามูเซอแดงอาศัยอยู่
โป่งน้ำร้อนท่าปาย อยู่ในป่าแม่ปายฝั่งซ้ายตอนบนของตำบลแม่ฮี้ โดยใช้เส้นทางหลวงหมายเลข ๑๐๙๕ ( ปาย- แม่มาลัย) ข้ามสะพานแม่น้ำปายถึงบริเวณหลักกิโลเมตรที่ ๘๗- ๘๘ แยกซ้ายเข้าไปอีก ๒. ๕ กิโลเมตร ตามทางเข้าบ้านท่าปาย เป็นทางลาดยางตลอดทั้งสาย มีหมอกควันปกคลุมพื้นที่ และมีน้ำร้อนไหลผ่านทั่วบริเวณกว้าง มีบ่อใหญ่สองบ่อ นอกนั้นเป็นน้ำผุดหลายจุด ความร้อนประมาณ ๘๐ องศาเซลเซียส รอบๆโป่งน้ำร้อนเป็นป่าไม้สัก ภายในบริเวณอนุญาตให้ตั้งเต็นท์พักแรมได้ แต่ไม่มีสิ่งอำนวยความสะดวกใด ๆ ทั้งสิ้น
โป่งน้ำร้อนเมืองแปง อยู่ในเขตบ้านเมืองแปง ตำบลเมืองแปง ห่างจากอำเภอปายประมาณ ๒๘ กิโลเมตร โดยใช้เส้นทางหลวงหมายเลข ๑๐๙๕ ( ปาย- แม่มาลัย) และแยกเข้าสาย ๑๒๖๕ ด้านขวามือตรงบริเวณหลักกิโลเมตรที่ ๘๕- ๘๖ ใกล้กับหน่วยพิทักษ์และรักษาป่าแม่ปิง เป็นทางลูกรังสลับกับคอนกรีต เป็นบ่อน้ำร้อนขนาดใหญ่ อุณหภูมิของน้ำร้อนสูงถึง ๙๕ องศาเซลเซียส
จุดชมวิวดอยช้าง ห่างจากที่ทำการอุทยานแห่งชาติไปตามทางลูกรังอีกประมาณ ๒๐ กิโลเมตร ดอยช้างเป็นยอดดอยที่สูงที่สุดในอุทยานฯ เป็นจุดที่สามารถมองเห็นสภาพธรรมชาติของทิวเขาอันสลับซับซ้อน และทะเลหมอกในยามเช้าตรู่ ดอยช้างปกคลุมด้วยป่าดิบเขาอันอุดมสมบูรณ์ และเป็นแหล่งอาศัยของนกบนที่สูงนานาชนิด เช่น นกเดินดง นกจับแมลง นกเขน นกปรอด ฯลฯ นับเป็นแหล่งดูนกที่น่าสนใจมากแห่งหนึ่ง
ห้วยน้ำรู และดอยสามหมื่น เดินทางจากดอยช้างไปอีกประมาณ ๑๐ กิโลเมตร จะถึงห้วยน้ำรู ลักษณะเป็นตาน้ำเล็ก ๆ ที่สร้างความชุ่มชื่นให้แก่ผืนป่า และเป็นต้นน้ำของลำน้ำแม่แตงที่ไหลลงสู่ลำน้ำปิง ส่วนดอยสามหมื่นเป็นที่ตั้งของหน่วยจัดการต้นน้ำซึ่งมีจุดชมทิวทัศน์อยู่บนยอดดอย
โป่งเดือดป่าแป๋ เป็นบ่อน้ำพุร้อนแบบไกเซอร์ (Geyser type) ขนาดใหญ่ ซึ่งมีอุณหภูมิสูง และมีแรงดันสูงมาก ลักษณะของน้ำพุร้อนพุ่งสู่ผิวดินตลอดเวลาบางครั้งจะพุ่งขึ้นถึง ๒ เมตร มีกลิ่นค่อนข้างแรง จากลานจอดรถจะต้องเดินไปประมาณ ๕๐๐ เมตร การเดินทางไปสู่โป่งเดือดใช้ทางหลวงหมายเลข ๑๐๙๕ ( แม่มาลัย- ปาย) กิโลเมตรที่ ๔๒ ก่อนถึงอุทยานห้วยน้ำดัง จะมีป้ายให้เลี้ยวขวาเข้าไป ๖. ๕ กิโลเมตร มีบ้านพัก ๘ หลังๆละ ๓, ๐๐๐ บาท มีเต้นท์ให้เช่า และมีบริการอาบน้ำแร่ ผู้ใหญ่ ๒๐ บาท เด็ก ๑๐ บาท ติดต่อ โทร. ๐ ๕๓๒๒ ๙๗๕๔ หรือ สำนักอุทยานแห่งชาติ กรุงเทพฯ โทร. ๐ ๒๕๖๒ ๐๗๖๐ www.dnp.go.th
ห้วยจอกหลวง แหล่งอนุรักษ์ต้นน้ำห้วยจอกหลวง อยู่บริเวณป่าแม่ยะ ตำบลแม่ฮี้ มีการปลูกดอกไม้เมืองหนาวหลายชนิด ตั้งอยู่บนภูเขาและมีทิวทัศน์สวยงามมาก ห่างจากอำเภอปายประมาณ ๔๓ กิโลเมตร เหมาะแก่การท่องเที่ยวในฤดูหนาว
ศูนย์ศิลปาชีพบ้านกะเหรี่ยงแม่ปิง หมู่ที่ ๔ ตำบลแม่ฮี้ ห่างจากอำเภอปายประมาณ ๑๓ กิโลเมตร ศูนย์ศิลปาชีพฯ ช่วยให้ชาวกะเหรี่ยงแม่ปิงมีอาชีพและความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น เนื่องจากเป็นสถานที่จำหน่ายผลิตภัณฑ์ผ้าทอพื้นเมืองแบบกะเหรี่ยง กระเป๋าสตางค์ หมวก ผ้าหลากหลายชนิด มีสาธิตการทอผ้าและย้อมผ้าสีธรรมชาติแบบชาวกะเหรี่ยงให้นักท่องเที่ยวได้ชมอีกด้วย ซึ่งงานทอผ้านี้นับเป็นหนึ่งในโครงการศูนย์ศิลปาชีพในพระบรมราชินูปถัมภ์ นักท่องเที่ยวสามารถเลือกชมได้ตามบ้านเรือนหรือติดต่อทางจดหมายล่วงหน้าเพื่อชมสาธิตการย้อมสีธรรมชาติและการทอผ้า ที่หัวหน้ากลุ่มศิลปาชีพบ้านแม่ปิง หมู่ ๔ ตำบลแม่ฮี้ อำเภอปาย จังหวัดแม่ฮ่องสอน ๕๘๑๓๐
ทุ่งบัวตอง
เป็นไฮไลท์ของการเที่ยวแม่ฮ่องสอน ทุ่งบัวตอง ในภาพนี้คือ ทุ่งบัวตอง ดอยแม่อุคอ อยู่ในเขตอำเภอขุนยวม แยกเข้าไปตามเส้นทางลาดยาง 26 กิโลเมตร เป็นจุดที่มี ทุ่งบัวตอง ที่น่าแน่น ในช่วงเดือน พ.ย. - ต้น ธ.ค. จะออกดอกสีเหลืองทั่วทั้งภูเขาเหมือนดังในภาพนี้ อีกจุดหนึ่งคือ ทุ่งบัวตอง ดอยแม่เหาะ อยู่ระหว่างเส้นทางแม่สะเรียง เป็นจุดที่ชม ทุ่งบัวตอง ได้ง่ายกว่าเพราะไม่ต้องขับรถเข้าไปไกล แต่ ทุ่งบัวตอง ที่ดอยแม่อุคอนี้จะมีหนาแน่นมาก นักท่องเที่ยวให้ความสนใจมากกว่า
ถ้ำแก้วโกมล
ถ้ำแก้วโกมล เป็นหนึ่งในแหล่งท่องเที่ยว Unseen เป็นถ้ำที่มีผลึกแก้วที่ขาวสะอาดและเป็นเกล็ดเหมือนเกล็ดน้ำแข็ง ถ้ำแก้วโกมล อยู่ในเขตอำเภอแม่ลาน้อย แยกเข้าไปตามเส้นทางถนนคอนกรีต 5 กิโลเมตร การเข้าชม ถ้ำแก้วโกมล จะเข้าชมได้คณะละ 15 -20 คน เพราะอากาศภายในมีจำกัด ถ้ำแก้วโกมล มีความงดงามอลังการมาก ภายในถ้ำแยกเป็น 5 ห้อง
ปางอุ๋ง
แหล่งท่องเที่ยวจุดใหม่ของแม่ฮ่องสอน นักท่องเที่ยวเริ่มกล่าวถึง ปางอุ๋ง บ้างก็ว่าเหมือนสวิสเซอร์แลนด์เมืองไทย สรุปว่า ปางอุ๋ง คืออะไร เป็นยังไงกันแน่ เข้าใจง่าย ปางอุ๋ง ก็คือ ดอยตุง ของแม่ฮ่องสอนแน่แหล่ะ ก็คือโครงการพัฒนาที่สูง มีแหล่งกักเก็บน้ำบนภูเขา อ่างเก็บน้ำนี้แหล่ะที่เป็นจุดสวยงามของ ปางอุ๋ง พื้นที่รอบๆ เป็นป่าสน ทัศนียภาพบริเวณอ่างเก็บน้ำสวยงาม